ALTIN ORDA İMPARATORLUĞU

Altin Orda Devleti, Mogollar'in kurdugu devletlerden biridir. Kazan ve çevresinde bulunan Kazan Türkleri medeniyeti ve Türk kitlesinin yogunlugu karsisinda Mogol Altinorda yöneticileri, gittikçe Türklesmislerdir. Altinorda Devleti olarak da bilinen bu devlet, 13.-16. yüzyillarda Dogu Avrupa ile Volga boylarinda egemen olmustur. Mogol Imparatoru Cengiz Han ölmeden önce topraklarini ogullari arasinda paylastirmisti. Seyhun Irmagi ile Balkas Gölü'nün batisindaki yerleri büyük oglu Cuci Han'a vermisti. Cuci Han'in küçük oglu Batu Han, batiya dogru giristigi seferlerle bu topraklari genisletti. Cuci’nin topraklari sonradan Batu Han ile agabeyi Orda Han arasinda paylasildi. Balkas ile Aral gölleri arasindaki ve Seyhun Irmagi'nin güneyindeki yerler Orda'ya verildi. Harezm ve yeni alinan topraklar Batu'nun yönetimine birakildi. Orda'nin yönetimindeki dogu bölgesine Ak Orda, Batu'nun yönetimindeki bati bölgesine de Gök Orda adi verildi. Gök Orda sonradan Altin Orda olarak adlandirildi.

1242'de Altin Orda Devleti’ni kuran Batu Han, Volga Irmagi'nin asagi havzasindaki Saray kentini kendine baskent edindi ve topraklarini genisletti. 1256’da Batu Han öldügünde devletin sinirlari Kipçak Bozkiri’ni (Dest-i Kipçak), Volga'nin asagi ve orta havzasini, Seyhun ve Volga irmaklari arasindaki Aral Gölü yöresini, Kafkaslarin Azerbaycan'a kadar olan kesimini kapsiyordu. Altin Orda Devleti, Lehistan (Polonya) ve Litvanya'yi vergiye baglamisti.

Batu Han’in yerine Berke Han geçti. Berke Han, Islam dinini benimsedi ve Mogollarin bir baska kolu olan Ilhanlilarla savasti. Bulgaristan'da Bizans ordusunu yendi. 1260’ta, ortaçagin en büyük kentlerinden biri sayilan Saray Berke kentini kurdu.

Berke Han'in ölümünden sonra Mengü Timur Han, Özbek Han ve Canibek Han Altin Orda Devleti’nin gücünü korudular. Canibek Han'in ölümünden sonra taht kavgalari basladi. Toktamis Han 1380'de Timur'un destegiyle tahta çikarak bu çatismalara son verdi. Daha sonra Timur’un Altin Orda topraklarina sefer düzenlemesi ve taht kavgalarinin yeniden baslamasi Altin Orda Devleti'ni güçsüz düsürdü. Bu kavgalarla parçalanan Altin Orda Devleti topraklarinda Kazak Hanligi, Kirim Hanligi, Astrahan Hanligi, Nogay Hanligi ve Sibir Hanligi kuruldu. Kalan topraklari Kirim Hanligi ele geçirdi ve 1502'de Altin Orda Devleti tarihten silindi.

Altin Orda Devleti'de yönetsel konular soylularin olusturdugu Kurultay'da görüsülür ve karar baglanirdi. Topraklar ve otlaklar Mogol soylularinin elindeydi. Halk bu topraklari isler, ürünlerin belirli bir bölümünü bagli olduklari beye verirdi. Göçebe bir toplumdan gelen Altin Orda hükümdarlari, göçebeleri yerlesik düzene geçirmeye çalistilar. Asagi Volga’da 20’den çok kent kurdular. Bu kentlerin en büyügü olan Saray Berke’nin nüfusunun 100 binden daha fazla oldugu sanilir.