BÜYÜK TIMUR IMPARATORLUGU

Timur, 1370-1405 yillari arasinda yaptigi seferlerle, Harezm, Dog Türkistan, Iran, Azerbaycan, Hindistan Delhi Sultanligi, Irak, Suriye, Altin Orda Devleti ve Osmanli Devleti'nin de içinde bulundugu muazzam büyüklükteki topraklara hâkim olmustur. Onun fetihleri, sonuçlari açisindan, Türk Tarihi'ni derinden etkilemistir. Meselâ, Altinorda Hani Toktamis üzerine düzenledigi seferler (1391) Altinorda Devleti'nin çöküsüne ve yerine bölge hanliklarinin kurulmasina sebep olurken, Moskova Knezleri'nin güçlenmesini de beraberinde getirmistir. Böylece, XVI. yüzyildan itibaren Rusya'nin Kafkaslar ve Dest-i Kipçak'a dogru yayilmasi söz konusu olacaktir.

Timur Han, 1401'e kadar yapilan dört seferle Irak ve Güney Anadolu, 1398-1399 seferleriyle Hindistan Delhi Sultanligi'ni, 1401-1402'de Suriye'yi fethetti. Nihayet, 1402'de yapilan Ankara Savasi'ndan, Osmanli Devleti'ni de maglup ederek itaat altina aldi.

Timur'un Türkistan'a hâkimiyeti Özbek, Kazak ve Türkmenlerin ve Türk Türkmenlerin günümüze kadar ulasacak olan tarihlerinin de nirengi noktasini teskil eder. 1398-1399'da Hindistan Delhi Sultanligi'na düzenledigi sefer de bölgedeki siyasî ve kültürel yapinin degismesine sebep olmustur. Ancak Timur'un 1399'da yedi yil süren Anadolu Seferi'ne çikip, 1402 Ankara Savasi ile Yildirim Bayezid'i yenip, Anadolu'yu ele geçirmesi, Osmanli tarihinde unutulmaz bir yer tutar. Ülkesindeki karisikliklar sebebiyle Anadolu'da fazla kalamayan Timur, Çin seferine giderken yolda hastalanarak ölmüstür. (1405)

Timur'un ölümünden hemen sonra devlet oglu ve torunlari arasinda paylasilmistir. Buna göre; Torunu Muhammed baskent Semerkant'ta tahta çikarken, diger torunlari Pir Muhammed ile Iskender Iran'da, 3. oglu Miransah Bagdat ve Azerbaycan'da, en küçük oglu Sahruh ise Horasan'da yerlesmislerdir.

Sahruh, Maveraünnehir bölgesini de ele geçirerek, Herat sehri merkez olmak üzere devletini kurdu. Ardindan Iran ve Azerbaycan'i da hâkimiyetine alan Sahruh dönemi (1407-1447), Türkistan'da parlak bir kültür hayatinin baslangici olmustur. Sahruh'un ölümü üzerine, tahta büyük bir alim ve astronom olan oglu Ulug Beg geçti. Onun iki yillik saltanati mücadeleler içinde geçmis ve oglu tarafindan öldürülünce ülke dahilinde büyük karisikliklar çikmistir.

Miransah'in torunu Ebu Said'in Akkoyunlu Uzun Hasan'a yenilmesiyle (1469) Horasan'in batisinda kalan bütün topraklar Akkoyunlularin eline geçti. Timurlulardan yalniz Hüseyin Baykara (1469-1506) Horasan'da tutunabilmistir. Baskenti Herat, Türk tarihinde sayili kültür merkezlerinden biri oldu. Ünlü Türk sair ve ilim adami Ali Sir Nevai buradae yetismistir. Baykara'nin oglu Bediüzzaman'in hükümdarligi zamaninda, Özbek hükümdari, Seybani Muhammed Han'in baskent Herat'i ele geçirmesi (1507), Timurlularin sonu oldu. Timurlulardan Babür Türkistan'da basarili olamayinca, Hindistan'a giderek 1519'da Türk-Hint Imparatorlugu'nu kurmustur.