UYGUR DEVLETI

Çin kaynaklarinda Hoei-ho, Vei-ho, Hui-ho, Hueu-hu, Wei-wu vb. sekilde görülen Uygur adinin anlami 974'te yazilan Çince bir eserde "sahin süratiyle dolasan ve hücum eden" seklinde açiklanmaktadir. Fakat bunun bir yakistirma oldugu bellidir. Etimolojik olarak Uygur adinin "uy (takip etmek)+gur" (Salgur gibi)tarzinda ortaya çiktigi ileri sürülmüs ise de, o tarihlerde kullanilan Türkçe'de de "takip etmek" manasindaki eylem kökünün "ud-" biçiminde oldugu antitezinden hareketle sözcügün "oy (oymak,baski yapmak) + gur" ve daha kuvvetli bir olasilikla "uy (akraba, müttefik)+ gur" seklinde türedigi savunulmaktadir. Nitekim tarihsel süreçte ortaya çikan "On Uygur" federatif adinin "On Müttefik" manasina kullanilmis olma olasiligi tarihsel gerçeklik açisindan agir basar. Uygur adiyla ilgili bir diger sorunsal ise Islam kaynaklarinda her zaman ve Çin kaynaklarinda bazen kendilerine verilen Tokuz Oguz/Dokuz Oguz adinin kökeni ve ne sekilde ortaya çiktigidir. Aslinda Uygurlardan ayri bir budun (boylar birligi) olan Dokuz Oguzlar Göktürk siyasi otoritesinin dayandigi topluluk idi. Bu anlamda ayri bir etnik yapi olusturmayip bizatihi Türk budununu olusturan boylara verilen isimdi. Zaten Çin kaynaklarinda kendilerinden "Türklerin 9 kabilesi", Göktürkler'den ise "9 kabilenin Türkleri" diye bahsedilmesi bu özdesligi ortaya koymaktadir. Iste bu Dokuz Oguz boylarina, baska bir deyisle 9 adet Oguz boyuna, -9 oymaktan olusan- Uygur boyunun eklenmesiyle "On-Uygur" denilen siyasal birlik ortaya çikmistir ve böylece Uygur adi ile Dokuz Oguz adi birlikte ve bazen karistirilarak kullanilagelmistir.